Town Tools hutengeneza zana za bure na za umma kwa Bagamoyo na miji kote duniani. Timu ya mawakala huchunguza kila eneo kwa kutumia vyanzo vya ndani na kuziweka zana sasa; wakazi hupendekeza mpya na kuripoti masahihisho.
Kutoka Town Tools. Kwa toleo la sasa, tembelea https://www.towntools.org/bagamoyo-pwani-region-tz/matembezi-ya-mji-mkongwe
Bagamoyo ni miongoni mwa miji ya kale zaidi ya pwani ya Waswahili — bandari ya majahazi na mwisho wa njia za misafara iliyoingia bara. Mji Mkongwe bado umesimama: maboma ya Wajerumani, nyumba za wafanyabiashara zenye milango ya nakshi, gereza la kale, na ufuo ambao bado una mnada wa samaki kila alasiri. Matembezi haya ni ya kujitembeza mwenyewe, hatua kwa hatua. Tembea asubuhi na mapema au jioni, jua likipoa; hizi ni njia ambazo watu wanaishi na kufanya kazi. Historia ya biashara ya watumwa hapa ni nzito — tembea kwa heshima. Mwongozaji wa hapa huongeza hadithi ambazo hazijaandikwa kwenye kuta, na ada yake hubaki mjini.
Maeneo matatu, jinsi ya kuyafikia
Mji Mkongwe unatembeka wote kwa miguu. Misheni ya Wakatoliki iko karibu kilomita 2 kaskazini, na Magofu ya Kaole karibu kilomita 5 kusini — haya mawili hufikiwa vizuri kwa bajaji. Kila eneo lenyewe ni jepesi kutembea ukishafika.
Kabla ya kuondoka
Joto na jua
Alasiri na adhuhuri jua la pwani ni kali na kivuli ni kidogo. Tembea kabla ya saa 4 asubuhi au baada ya saa 10 jioni, beba maji, na vaa kofia.
Heshima kwa wakazi
Nyumba za Mji Mkongwe zina watu wanaoishi ndani, na bandari ni mahali pa kazi. Salimia watu, na uombe ruhusa kabla ya kupiga picha ya mtu, mlango wa nyumba, au kaburi.
Mwongozaji wa hapa
Maeneo mengi hayana maelezo yaliyoandikwa. Mwongozaji wa Bagamoyo — kupitia ofisi ya Mambo ya Kale (Antiquities) kwenye Karavanseri, au kupitia chuo cha TaSUBa — huleta hadithi hai, na malipo yake yanasaidia uchumi wa mji.
Ada za kuingia
Magofu ya Kaole na Karavanseri husimamiwa na Idara ya Mambo ya Kale, na huwa na tikiti ya kuingia; makumbusho ya misheni huwa na ada au sadaka. Hakuna orodha rasmi ya bei mtandaoni na bei hubadilika — uliza na thibitisha bei langoni kabla ya kuingia.
Mji Mkongwe kwa miguu
Mzunguko wa kihistoria wa moyo wa Bagamoyo: kutoka maboma ya kikoloni, kupitia barabara ya wafanyabiashara na milango ya nakshi, hadi gereza la kale, forodha ya bandari na mnada wa samaki ufukweni. Njia hii yote ni ya kutembea.
Njia hizi ni nyumba za watu na bandari ni mahali pa kazi — salimia, omba ruhusa kabla ya picha, na tulia unapopita makaburini.
Wakati mzuri
Asubuhi na mapema jua likiwa bado laini, au jioni ukielekea kwenye mnada wa samaki wa alasiri.
Inachukua
Saa moja na nusu hadi saa mbili kwa mwendo wa taratibu, zaidi ukisimama kuangalia.
Bidii
Njia tambarare za mchanga na kokoto zisizosawa, na mahali penye vifusi; kivuli ni kidogo. Rahisi kwa wengi, lakini mchanga hufanya magurudumu (kiti cha magurudumu au toroli la mtoto) kuwa mazito.
Anza kutoka
Boma la Wajerumani kwenye Barabara ya India, katikati ya Mji Mkongwe.
1
Boma la Wajerumani (German Boma)
Misheni ya Wakatoliki na Mnara wa Livingstone
Misheni ya Roho Mtakatifu ya mwaka 1868 — ya kwanza katika bara la Afrika Mashariki — pamoja na 'Kijiji cha Uhuru' cha waliokombolewa utumwani, kanisa la kale, makumbusho, Mnara wa Livingstone na njia ya miembe.
Ni eneo la ibada linalofanya kazi — vaa staha, tulia karibu na mahali pa ibada, na fahamu maonyesho ya utumwa ni mazito kihisia.
Wakati mzuri
Nyakati za mchana wakati makumbusho yamefunguliwa; asubuhi ni ya kupoa zaidi.
Inachukua
Saa moja hadi saa moja na nusu ukiwa ndani ya eneo la misheni.
Bidii
Misheni iko karibu kilomita 2 kaskazini mwa Mji Mkongwe — unaweza kutembea jua likiwa laini, au kupanda bajaji. Eneo lenyewe ni tambarare na jepesi kutembea.
Anza kutoka
Njia ya miembe ya kuingia misheni, karibu kilomita 2 kaskazini mwa mji (bajaji kutoka mjini).
1
Njia ya miembe (Mango Avenue)
Njia ya miembe iliyopandwa mwaka 1870 na watu waliokombolewa utumwani, ikiongoza kuingia kwenye misheni.
Magofu ya Kaole
Magofu ya misikiti ya matumbawe ya karne ya 13 na makaburi ya nguzo ya Kishirazi, karibu kilomita 5 kusini — makazi yaliyotangulia Bagamoyo yenyewe.
Ni pia mahali pa makaburi — tembea kimya karibu na makaburi ya nguzo; mwongozaji huyafanya mawe haya yaseme.
Wakati mzuri
Nyakati za mchana, karibu saa 3 asubuhi hadi saa 11 jioni (thibitisha langoni); asubuhi ni ya kupoa zaidi.
Inachukua
Saa moja hadi saa moja na nusu.
Bidii
Hufikiwa kwa bajaji au gari tu, karibu kilomita 5 kusini mwa mji; eneo lenyewe ni tambarare na jepesi kutembea juu ya majani na mchanga.
Anza kutoka
Lango la Magofu ya Kaole, karibu kilomita 5 kusini mwa mji (bajaji kutoka mjini).
1
Misikiti ya matumbawe
Misikiti miwili iliyojengwa kwa matumbawe kati ya karne ya 13 na 16 — mmoja huelezwa kuwa miongoni mwa misikiti ya kongwe zaidi katika pwani ya bara la Afrika Mashariki.
(miezi 2 iliyopita)
Boma kubwa la ghorofa lililojengwa mwaka 1895–1897 kama makao makuu ya utawala wa wilaya wa Wajerumani. Liliharibiwa na mvua za El Niño mwaka 1998 na kukarabatiwa upya kati ya 2009 na 2016.
Liangalie kutoka nje; thibitisha langoni kama ndani linafunguliwa kwa wageni.
2
Posta ya Zamani (Old Post Office)
Jengo la mfanyabiashara na mfadhili Sewa Haji, lililokuwa ofisi ya kwanza ya posta na simu (telegraph) katika bara la Afrika Mashariki. Ilifanya kazi kama posta hadi mwaka 1995, na baadaye jengo likaunganishwa kwenye hoteli.
Iko pembeni ya Barabara ya India na Barabara ya Forodha.
3
Barabara ya India na milango ya nakshi
Nyumba za mawe ya matumbawe za karne ya 19, za wafanyabiashara Waswahili, Waarabu na Wahindi. Baadhi zina milango mikubwa ya mbao iliyochongwa kwa mtindo wa Unguja — nakshi ambazo zamani zilionyesha hadhi ya mwenye nyumba.
Nyingi ni nyumba za watu wanaoishi humo — angalia na piga picha za milango, lakini heshimu faragha ya wakazi.
4
Nyumba ya Liku (Liku House)
Nyumba ya awali ya mfanyabiashara Mhindi iliyouzwa kwa utawala wa Kijerumani na kutumika kama jengo la awali la utawala. Inahusishwa na wageni na wavumbuzi wa karne ya 19.
5
Karavanseri (Caravanserai)
Kituo cha misafara kilichojengwa mwaka 1890, ambapo wapagazi walikusanyika na kuhifadhi mzigo kabla na baada ya safari ya bara. Leo ni makumbusho madogo ya Idara ya Mambo ya Kale kuhusu biashara ya misafara na ya watumwa.
Kuna tikiti ya kuingia — thibitisha bei langoni. Ni chumba kimoja tu; mwongozaji huongeza sana.
6
Gereza / Boma la Kale (Old Fort)
Jengo la mawe la kongwe zaidi lililobaki Bagamoyo. Lilitumika kama ngome na gereza katika enzi tofauti — la Waarabu, Wajerumani na kisha Waingereza — na tangu miaka ya 1950 lilihifadhi Idara ya Mambo ya Kale ya Tanzania. Leo ni makumbusho na kumbukumbu.
Usilichanganye na Boma la Wajerumani — ni majengo mawili tofauti.
7
Forodha ya Zamani (Old Custom House)
Jengo la forodha lenye minara miwili la miaka ya 1890, kando ya bandari ya majahazi. Ni mahali penye historia nzito: hapa watu waliokuwa watumwa walipandishwa kwenye mashua kuvushwa hadi Unguja. Sehemu ya jengo imeporomoka.
Mahali pa historia ya uchungu — tulia na tembea kwa heshima.
8
Bandari ya majahazi na mnada wa samaki
Bandari hai ya majahazi na dau, na mnada wa samaki ufukweni unaofanyika alasiri nyingi. Ni mahali pa bure na hai — huwa na shughuli nyingi zaidi mashua zinaporudi karibu na maji makubwa (bamvua).
Ni soko linalofanya kazi — huwa na msongamano na maji; omba ruhusa kabla ya kupiga picha ya wachuuzi.
9
Mwanamakuka na Mahali pa Kunyongea
Kumbukumbu ya taifa ya mti wa kunyongea, inayowakumbuka waliouawa wakati wa upinzani dhidi ya utawala wa Kijerumani, kando ya Mwanamakuka — makaburi ya Kiislamu ya kongwe zaidi eneo hili, karibu na ufuo.
Ni makaburi na mahali pa kumbukumbu — tembea kimya na uombe ruhusa kabla ya kupiga picha ya makaburi.
2
Kanisa la kwanza (1872)
Kanisa dogo la kwanza lililojengwa mwaka 1872 kwa vifaa vya hapa — linaelezwa kuwa kanisa la kongwe zaidi katika bara la Afrika Mashariki.
3
Kanisa jipya (1910–1914)
Kanisa kubwa la mtindo wa Kiromanesk lililojengwa kati ya 1910 na 1914 kwa mawe ya matumbawe yaliyochongwa.
4
Makumbusho ya Wakatoliki
Makumbusho yaliyoko katika Nyumba ya Masista ya mwaka 1876. Yana pingu na minyororo ya utumwa, picha za kihistoria, historia ya misheni, na milango iliyochongwa — ni miongoni mwa makumbusho yaliyopangwa vizuri zaidi mjini.
Huwa na ada au sadaka ya kuingia — thibitisha langoni.
5
Mnara wa Livingstone
Mnara wa kanisa uliopewa jina la mvumbuzi David Livingstone. Mwili wake ulilazwa kwenye misheni hii usiku mmoja tarehe 24 Februari 1874, ukiwa njiani kutoka bara kuelekea Unguja na kisha Uingereza.
Uliza wenyeji wakuonyeshe mnara hasa; kuna pia kumbukumbu ya Livingstone karibu na ufuo.
6
Mbuyu wa kale na makaburi
Mbuyu wa kihistoria ndani ya eneo la kanisa, unaosimuliwa kubeba kipande cha mnyororo wa chuma, pamoja na makaburi ya misheni.
Makaburi ni mahali pa heshima — tembea kimya.
2
Makaburi ya nguzo ya Kishirazi
Makaburi ya mtindo wa nguzo wa Kishirazi yanayoaminika kubeba watawala wa Kidiwani, masheikh, na wafanyabiashara wa ng'ambo — ushahidi wa makazi ya kale ya Waswahili yaliyokuwepo kabla ya Bagamoyo.
3
Makumbusho madogo ya Kaole
Makumbusho madogo langoni yenye vitu vilivyochimbuliwa, ikiwemo vyombo vya kauri kutoka China — ushahidi wa biashara ya Bahari ya Hindi iliyofika hapa.
Kuna tikiti ya Mambo ya Kale — thibitisha bei langoni.